Οδηγοί

Διακρίβωση οργάνων μέτρησης

Τι αποδεικνύει ένα πιστοποιητικό, πώς εξασφαλίζεται η μετρολογική ιχνηλασιμότητα και πότε απαιτείται διαπιστευμένο εργαστήριο.

Τι είναι η διακρίβωση

Η διακρίβωση είναι η διαδικασία με την οποία συγκρίνονται οι ενδείξεις ενός οργάνου με γνωστές τιμές αναφοράς, υπό καθορισμένες συνθήκες και με δηλωμένη αβεβαιότητα. Με τη σύγκριση προσδιορίζεται η απόκλιση του οργάνου και, όπου χρειάζεται, η διόρθωση που πρέπει να εφαρμόζεται στις ενδείξεις του.

Η διακρίβωση δεν είναι επισκευή, ρύθμιση ή γενική σφραγίδα ποιότητας. Το αποτέλεσμά της είναι τεκμηριωμένες τιμές, αποκλίσεις ή διορθώσεις, μαζί με την αντίστοιχη αβεβαιότητα, όπως καταγράφονται στο πιστοποιητικό διακρίβωσης.

Βασική αρχή

Διακριβωμένο δεν σημαίνει αυτομάτως κατάλληλο

Η διακρίβωση δείχνει τη συμπεριφορά του οργάνου στα σημεία που ελέγχθηκαν. Η καταλληλότητά του κρίνεται ξεχωριστά, με βάση την ανοχή της εφαρμογής, την αβεβαιότητα, τις συνθήκες χρήσης και τον αποδεκτό κίνδυνο.

1. Διακρίβωση, ρύθμιση και επαλήθευση

Οι τρεις όροι περιγράφουν διαφορετικές ενέργειες. Πριν προχωρήσουμε, είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε τις βασικές διαδικασίες και τι ακριβώς περιλαμβάνει καθεμία.

Σύγκριση των τριών διαδικασιών
Όρος	Τι κάνει	Τι προκύπτει
Διακρίβωση calibration	Συσχετίζει τις ενδείξεις του οργάνου με τιμές αναφοράς και τις αντίστοιχες αβεβαιότητες, χωρίς να αποτελεί από μόνη της επέμβαση στο όργανο.	Πιστοποιητικό με αποτελέσματα, αποκλίσεις ή διορθώσεις και αβεβαιότητα.
Ρύθμιση adjustment	Μεταβάλλει το όργανο ώστε να παρέχει ενδείξεις που ανταποκρίνονται καλύτερα στις προβλεπόμενες τιμές.	Μετά τη ρύθμιση απαιτείται νέα διακρίβωση, ώστε να τεκμηριωθεί η νέα του κατάσταση.
Επαλήθευση verification	Ελέγχει αν το όργανο πληροί συγκεκριμένα όρια ή απαιτήσεις για τη χρήση που προορίζεται.	Το αποτέλεσμα μπορεί να αναγράφεται στο πιστοποιητικό διακρίβωσης ή σε ξεχωριστό έγγραφο. Αν δηλώνεται ότι το όργανο είναι εντός ή εκτός ορίων, πρέπει να αναφέρεται και ο τρόπος λήψης της απόφασης (decision rule).

2. Μετρολογική ιχνηλασιμότητα

Η μετρολογική ιχνηλασιμότητα σημαίνει ότι το αποτέλεσμα μιας μέτρησης μπορεί να συνδεθεί με αναγνωρισμένα πρότυπα μέτρησης. Η σύνδεση γίνεται μέσω μιας τεκμηριωμένης και αδιάσπαστης αλυσίδας διακριβώσεων. Με απλά λόγια, εξασφαλίζει ότι ένα χιλιοστό που μετράτε εσείς έχει την ίδια σημασία με ένα χιλιοστό που μετρά ένα άλλο εργαστήριο ή εργοστάσιο.

Ορισμός και πρακτική υλοποίηση της μονάδαςΟι μονάδες του SI υλοποιούνται με αναγνωρισμένες μεθόδους και πρότυπα μέτρησης.

Εθνικά πρότυπα μέτρησηςΕλληνικό Ινστιτούτο Μετρολογίας και αντίστοιχα εθνικά ινστιτούτα άλλων χωρών.

Αρμόδιο εργαστήριο διακρίβωσηςΠρότυπα αναφοράς, τεκμηριωμένες μέθοδοι και δηλωμένη αβεβαιότητα.

Το όργανο μέτρησηςΠαχύμετρο, μικρόμετρο, μετρητικό ρολόι, θερμόμετρο, ζυγός ή άλλο σύστημα μέτρησης.

Το αποτέλεσμα στην εφαρμογήΤεκμηριωμένη μέτρηση που μπορεί να συγκριθεί με αποτελέσματα άλλων κατάλληλα ιχνηλάσιμων συστημάτων.

Η ιχνηλασιμότητα δείχνει με ποια αναγνωρισμένα πρότυπα συνδέεται μια μέτρηση. Δεν σημαίνει όμως ότι το όργανο είναι κατάλληλο για κάθε εργασία. Για αυτό πρέπει να ελέγχεται αν η αβεβαιότητα της μέτρησης είναι αρκετά μικρή για τη συγκεκριμένη χρήση.

3. ISO/IEC 17025, Ε.ΣΥ.Δ. και διεθνής αναγνώριση

Το ISO/IEC 17025:2017 είναι το διεθνές πρότυπο που καθορίζει τις απαιτήσεις για την ικανότητα, την αμεροληψία και τη συνεπή λειτουργία των εργαστηρίων δοκιμών και διακριβώσεων.

Το πρότυπο δεν διαπιστεύει το εργαστήριο και δεν εκδίδει πιστοποιητικά. Χρησιμοποιείται από τους εθνικούς φορείς διαπίστευσης για την αξιολόγηση των εργαστηρίων. Στην Ελλάδα ο φορέας αυτός είναι το Ε.ΣΥ.Δ., ενώ στη Γερμανία είναι η DAkkS.

Σημαντική διευκρίνιση

Τι σημαίνει «πιστοποιητικό Ε.ΣΥ.Δ.»

Είναι πιστοποιητικό διακρίβωσης που εκδίδεται από εργαστήριο διαπιστευμένο από το Ε.ΣΥ.Δ. για τη συγκεκριμένη υπηρεσία. Το Ε.ΣΥ.Δ. δεν πραγματοποιεί τη διακρίβωση του οργάνου, αλλά αξιολογεί και διαπιστεύει το εργαστήριο. Το ίδιο ισχύει για τη DAkkS και τους αντίστοιχους φορείς άλλων χωρών.

Πιστοποιητικό χωρίς λογότυπο διαπίστευσης. Ένα εργαστήριο μπορεί να εκδώσει πιστοποιητικό διακρίβωσης χωρίς το λογότυπο ή το σήμα του Ε.ΣΥ.Δ. ή άλλου φορέα διαπίστευσης. Τα πρότυπα αναφοράς που χρησιμοποιεί μπορούν να έχουν κανονικά μετρολογική ιχνηλασιμότητα και το εργαστήριο μπορεί να ακολουθεί τεκμηριωμένες διαδικασίες διακρίβωσης. Αυτό όμως δεν καθιστά το πιστοποιητικό διαπιστευμένο. Για αυτό πρέπει να ελέγχονται τα στοιχεία ιχνηλασιμότητας, η μέθοδος, τα αποτελέσματα και η αβεβαιότητα που αναγράφονται σε αυτό.

Ελέγξτε το scope

Η διαπίστευση δεν καλύπτει όλες τις υπηρεσίες του εργαστηρίου

Το scope προσδιορίζει ποια μεγέθη, ποια εύρη και ποιες μέθοδοι καλύπτονται από τη διαπίστευση. Περιλαμβάνει επίσης τη σχετική CMC, δηλαδή την ικανότητα διακρίβωσης και μέτρησης που μπορεί να προσφέρει το εργαστήριο στους πελάτες του. Για αυτό ελέγχουμε το scope και όχι μόνο το λογότυπο του φορέα.

Στον επίσημο κατάλογο της European Accreditation, το Ε.ΣΥ.Δ., η DAkkS και οι αντίστοιχοι εθνικοί φορείς άλλων χωρών εμφανίζονται ως μέλη και υπογράφοντες της συμφωνίας EA MLA για τα πεδία που καλύπτει ο καθένας, όπως οι διακριβώσεις.

Για τις υπηρεσίες που καλύπτονται από την EA MLA και από το scope του αντίστοιχου εργαστηρίου, οι διαπιστεύσεις αυτών των φορέων θεωρούνται ισοδύναμες. Επομένως, ένα πιστοποιητικό από εργαστήριο διαπιστευμένο από το Ε.ΣΥ.Δ. έχει την ίδια θεσμική βαρύτητα με ένα αντίστοιχο πιστοποιητικό εργαστηρίου διαπιστευμένου από τη DAkkS ή από άλλον υπογράφοντα φορέα της EA MLA.

Η ισοδύναμη αναγνώριση δεν σημαίνει ότι όλα τα εργαστήρια έχουν την ίδια τεχνική ικανότητα ή την ίδια αβεβαιότητα μέτρησης. Αυτά προσδιορίζονται από το scope και τη CMC κάθε εργαστηρίου.

Σε διεθνές επίπεδο, από την 1η Ιανουαρίου 2026 το Global ACI ανέλαβε τον ρόλο που είχαν το ILAC και το IAF. Η συμφωνία Global ACI MRA συνεχίζει τη διεθνή αναγνώριση των διαπιστευμένων αποτελεσμάτων. Τα σήματα ILAC MRA εξακολουθούν να εμφανίζονται κατά τη μεταβατική περίοδο.

Η διεθνής αναγνώριση διευκολύνει την αποδοχή ενός πιστοποιητικού, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε πιστοποιητικό καλύπτει αυτομάτως κάθε απαίτηση. Πρέπει πάντα να ελέγχονται το scope, το εύρος μέτρησης, η αβεβαιότητα και οι απαιτήσεις του πελάτη ή του κανονισμού.

4. Πώς διαβάζεται ένα πιστοποιητικό

Ένα πιστοποιητικό πρέπει να επιτρέπει την κατανόηση του αντικειμένου, της μεθόδου, των αποτελεσμάτων και των συνθηκών που επηρεάζουν την εγκυρότητά τους.

Σημεία ελέγχου πριν από την αρχειοθέτηση
Πεδίο	Τι πρέπει να ελέγξετε
Ταυτοποίηση	Κατασκευαστής, μοντέλο και μοναδική ταυτότητα, όπως σειριακός αριθμός ή εσωτερικός κωδικός εξοπλισμού.
Πρότυπα και ιχνηλασιμότητα	Ποια πρότυπα χρησιμοποιήθηκαν και με ποιον τρόπο τεκμηριώνεται η σύνδεσή τους με την καθορισμένη αναφορά.
Μέθοδος και συνθήκες	Η μέθοδος διακρίβωσης και οι περιβαλλοντικές συνθήκες όταν επηρεάζουν την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων. Στη διαστασιακή μετρολογία η πρότυπη θερμοκρασία αναφοράς είναι 20 °C.
Αποτελέσματα	Τιμές αναφοράς, ενδείξεις, αποκλίσεις, διορθώσεις ή άλλη κατάλληλη παρουσίαση ανά σημείο, σύμφωνα με τη μέθοδο.
Αβεβαιότητα	Διευρυμένη αβεβαιότητα U, μαζί με τον συντελεστή κάλυψης ή το δηλωμένο επίπεδο κάλυψης.
Δήλωση συμμόρφωσης	Όταν υπάρχει αποτέλεσμα συμμόρφωσης, πρέπει να προσδιορίζονται η απαίτηση, τα αποτελέσματα στα οποία εφαρμόζεται και ο κανόνας απόφασης.
Έκδοση και έγκριση	Μοναδικός αριθμός πιστοποιητικού, ημερομηνίες και ταυτότητα του προσώπου που εγκρίνει την έκδοση. Για διαπιστευμένη υπηρεσία απαιτείται σαφής αναφορά στη διαπίστευση σύμφωνα με τους κανόνες του φορέα.

5. Αβεβαιότητα μέτρησης

Η αβεβαιότητα μέτρησης δείχνει το εύρος τιμών μέσα στο οποίο μπορεί εύλογα να βρίσκεται η τιμή του μετρούμενου μεγέθους. Δεν είναι λάθος, αστοχία ή ένδειξη κακής ποιότητας.

Στο πιστοποιητικό

Τι μας δείχνει στην πράξη

Η αβεβαιότητα συνοδεύει το αποτέλεσμα της διακρίβωσης και μας βοηθά να κρίνουμε αν η μέτρηση είναι κατάλληλη για την απαιτούμενη ανοχή.

Διαβάστε περισσότερα στο wiki Αβεβαιότητα μέτρησης

6. Ποιο πιστοποιητικό χρειάζεστε

Η επιλογή εξαρτάται από τις απαιτήσεις της εφαρμογής, του πελάτη, του συστήματος ποιότητας ή του κανονισμού.

Τρεις επιλογές ανάλογα με την εφαρμογή και την απαίτηση
Επιλογή	Τι περιλαμβάνει	Πότε είναι κατάλληλη
Δήλωση ελέγχου κατασκευαστή	Βασική επιβεβαίωση ελέγχου από τον κατασκευαστή, συνήθως με ανοχή και απόκλιση.	Για γενική χρήση, όταν δεν απαιτούνται διακρίβωση, αβεβαιότητα ή τεκμηριωμένη ιχνηλασιμότητα.
Μη διαπιστευμένη διακρίβωση από εργαστήριο	Πιστοποιητικό με αποτελέσματα, αβεβαιότητα και ιχνηλασιμότητα, χωρίς σήμα διαπίστευσης.	Για παραγωγή, συντήρηση και εσωτερικό ποιοτικό έλεγχο, όταν δεν απαιτείται διαπιστευμένο πιστοποιητικό.
Διαπιστευμένη διακρίβωση	Πιστοποιητικό εντός του scope διαπιστευμένου εργαστηρίου, με σήμα διαπίστευσης, αποτελέσματα, αβεβαιότητα και ιχνηλασιμότητα.	Όταν το απαιτούν ο πελάτης, ο κανονισμός ή το σύστημα ποιότητας, καθώς και για κρίσιμες μετρήσεις.

Πρακτικός κανόνας επιλογής: βασικός έλεγχος, δήλωση κατασκευαστή. Αποτελέσματα και ιχνηλασιμότητα, μη διαπιστευμένη διακρίβωση. Επίσημη απαίτηση ή κρίσιμη μέτρηση, διαπιστευμένη διακρίβωση.

7. Το πιστοποιητικό δεν ορίζει τον χρόνο επαναδιακρίβωσης

Το πιστοποιητικό διακρίβωσης καταγράφει την κατάσταση του οργάνου κατά την ημερομηνία της διακρίβωσης και δεν έχει από μόνο του ημερομηνία λήξης. Σύμφωνα με το ISO/IEC 17025, το εργαστήριο δεν πρέπει να προτείνει διάστημα επαναδιακρίβωσης, εκτός αν αυτό έχει συμφωνηθεί με τον πελάτη.

Ο κατάλληλος χρόνος επαναδιακρίβωσης καθορίζεται από τον χρήστη ή τον οργανισμό που διαχειρίζεται το όργανο. Εξαρτάται από τη χρήση και το περιβάλλον, την απαιτούμενη ακρίβεια, το ιστορικό του οργάνου, τη φθορά ή το drift, τους ενδιάμεσους ελέγχους, τον κίνδυνο μιας λανθασμένης μέτρησης και τυχόν κανονιστικές ή συμβατικές απαιτήσεις.

Οι δώδεκα μήνες δεν είναι υποχρεωτικός κανόνας

Όταν δεν υπάρχει συγκεκριμένη απαίτηση, πολλά εργαστήρια προτείνουν αρχικά ετήσια επαναδιακρίβωση. Πρόκειται για μια πρακτική αφετηρία και όχι για απαίτηση του ISO/IEC 17025. Το διάστημα μπορεί να μειωθεί ή να αυξηθεί με βάση τη χρήση, τον κίνδυνο και το ιστορικό του οργάνου.

8. Συχνές ερωτήσεις

Το καινούργιο όργανο χρειάζεται διακρίβωση;

Εξαρτάται από τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία και τις απαιτήσεις της χρήσης. Ένα πιστοποιητικό κατασκευαστή μπορεί να είναι επαρκές μόνο όταν τεκμηριώνει όσα απαιτεί το σύστημα ποιότητας, ο πελάτης ή η εφαρμογή.

Η διακρίβωση διορθώνει το όργανο;

Όχι από μόνη της. Καθορίζει τη σχέση μεταξύ ενδείξεων και τιμών αναφοράς. Αν χρειαστεί ρύθμιση ή επισκευή, ακολουθεί νέα διακρίβωση για να τεκμηριωθεί η τελική κατάσταση.

Τι σημαίνει ότι ένα όργανο απέτυχε;

Σημαίνει ότι, με βάση τη δηλωμένη απαίτηση και τον εφαρμοζόμενο κανόνα απόφασης, το αποτέλεσμα δεν κρίθηκε συμμορφούμενο. Τότε αξιολογούνται η περαιτέρω χρήση του οργάνου και η πιθανή επίδραση σε προηγούμενες μετρήσεις.

Αρκεί το πιστοποιητικό του κατασκευαστή;

Μόνο αν το περιεχόμενο, η ιχνηλασιμότητα, η αβεβαιότητα και το καθεστώς της υπηρεσίας καλύπτουν τις απαιτήσεις σας. Η επωνυμία του κατασκευαστή δεν υποκαθιστά τον τεχνικό έλεγχο του πιστοποιητικού.

Πρέπει να διακριβώνονται τα πρότυπα αναφοράς της επιχείρησης;

Ναι, όταν χρησιμοποιούνται για να εξασφαλίσουν τη μετρολογική ιχνηλασιμότητα άλλων αποτελεσμάτων. Πρέπει να έχουν κατάλληλη και ισχύουσα τεκμηρίωση, αλλά τα πιστοποιητικά τους δεν χρειάζεται να επισυνάπτονται σε κάθε πιστοποιητικό που εκδίδεται.

Γίνεται δεκτό ένα ελληνικό πιστοποιητικό στο εξωτερικό;

Οι συμφωνίες αμοιβαίας αναγνώρισης υποστηρίζουν την αποδοχή αποτελεσμάτων διαπιστευμένων εργαστηρίων. Πρέπει όμως να επιβεβαιώνεται ότι η υπηρεσία βρίσκεται εντός scope και ότι καλύπτει τις απαιτήσεις του συγκεκριμένου πελάτη, κανονισμού ή έργου.

Γλωσσάρι

Βασικοί όροι
Όρος	Σύντομος ορισμός
Calibration	Διαδικασία που συσχετίζει τιμές αναφοράς και ενδείξεις με τις αντίστοιχες αβεβαιότητές τους και επιτρέπει την εξαγωγή αποτελέσματος από μια ένδειξη.
Metrological traceability	Ιδιότητα αποτελέσματος που το συνδέει με καθορισμένη αναφορά μέσω τεκμηριωμένης, αδιάσπαστης αλυσίδας διακριβώσεων.
Accreditation	Επίσημη αναγνώριση της τεχνικής ικανότητας ενός εργαστηρίου για συγκεκριμένο scope.
Measurement uncertainty	Παράμετρος που χαρακτηρίζει τη διασπορά των τιμών που αποδίδονται στο μετρούμενο μέγεθος.
Coverage factor, k	Συντελεστής που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της διευρυμένης αβεβαιότητας από τη συνδυασμένη τυπική αβεβαιότητα.
CMC	Calibration and Measurement Capability που διατίθεται στους πελάτες υπό κανονικές συνθήκες και περιγράφεται στο scope.
Decision rule	Κανόνας που περιγράφει πώς λαμβάνεται υπόψη η αβεβαιότητα όταν δηλώνεται συμμόρφωση με συγκεκριμένη απαίτηση.
Measurement standard	Υλοποίηση του ορισμού ενός μεγέθους, με καθορισμένη τιμή και αβεβαιότητα, που χρησιμοποιείται ως αναφορά.