Οδηγοί

Ανοχή (Tolerance)

Ανοχή είναι η επιτρεπόμενη απόκλιση μιας διάστασης από την ονομαστική της τιμή, δηλαδή πόσο μπορεί να αποκλίνει ένα εξάρτημα και να θεωρείται ακόμη αποδεκτό. Ορίζεται ως η συνολική επιτρεπόμενη μεταβολή, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στο άνω και στο κάτω αποδεκτό όριο διάστασης, και είναι πάντα απόλυτη τιμή.

Παράδειγμα: για ένα τεμάχιο «20 ±0,1 mm», κάθε κομμάτι από 19,90 έως 20,10 mm είναι εντός προδιαγραφής. Τα δύο αυτά άκρα λέγονται όρια (limits), η ονομαστική τιμή (20 mm) είναι η βασική διάσταση (basic size), και η ανοχή είναι η διαφορά τους: 20,10 − 19,90 = 0,2 mm.

Ανάλογα με το πώς κατανέμεται γύρω από τη βασική διάσταση, η ανοχή είναι:

Αμφίπλευρη (bilateral): και προς τις δύο κατευθύνσεις, π.χ. 20 ±0,1.

Μονόπλευρη (unilateral): μόνο προς μία, π.χ. 20 +0,2/−0 ή 20 +0/−0,2, συνηθισμένη σε συναρμογές ακριβείας.

Στην πράξη οι ανοχές δεν ορίζονται αυθαίρετα, αλλά ακολουθούν τυποποιημένα συστήματα (π.χ. ISO 286, με κωδικούς τύπου H7/g6).

Η ανοχή είναι στην ουσία ένας συμβιβασμός: όσο πιο στενή, τόσο καλύτερη η λειτουργία του εξαρτήματος, αλλά και τόσο ακριβότερη η κατασκευή. Γι' αυτό ορίζεται όσο χρειάζεται για τη λειτουργία, όχι στενότερη.

Η βασική παρανόηση

Η ανοχή αφορά το αντικείμενο και το σχέδιο (τι επιτρέπω να κατασκευαστεί), όχι το όργανο. Η ακρίβεια και η αβεβαιότητα αφορούν το πόσο καλά μετράω. Πρακτικός κανόνας: το όργανο πρέπει να είναι σημαντικά ακριβέστερο από την ανοχή που ελέγχει· τυπικά η αβεβαιότητα της μέτρησης να είναι μικρό κλάσμα της ανοχής.

Στην παραγωγή, ο γρήγορος έλεγχος «εντός/εκτός ανοχής» γίνεται συχνά με ελεγκτήρες ορίων go/no-go: η πλευρά «go» πρέπει να περνά, η «no-go» όχι· έτσι επιβεβαιώνεις ότι η διάσταση είναι ανάμεσα στα δύο όρια χωρίς καν να διαβάζεις αριθμό.